Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/h4364/data/www/vilejka.org/ed8679ecc919be65f38a855f64da252a/sape.php:3) in /home/h4364/data/www/vilejka.org/index.php on line 29
Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/h4364/data/www/vilejka.org/ed8679ecc919be65f38a855f64da252a/sape.php:3) in /home/h4364/data/www/vilejka.org/index.php on line 30 Гісторыя ўзнікнення і развіцця Вілейкі » Гісторыя Вілейкі
Сёння Вілейскі раён уваходзіць у пяцёрку найбуйнейшых раёнаў Міншчыны (яго плошча 2,4 тыс. кв. км), але з'яўляецца самым маланаселеным у сталічнай вобласці. У самой Вілейцы жыве 29 тыс. чалавек. Горад размяшчаецца на р. Віліі.
Месцы гэтыя абжываліся здаўна. Знойдзеныя прадметы археолагі адносяць да культуры штрыхаванай керамікі, г.зн. да VII ст. да н.э. - IV ст. н.э.
Доўгі час лічылася, што датай заснавання Вілейкі з'яўляецца 1599 г. Але гораду Вілейцы папярэднічаў двор Куранец, ці Стары Куранец. Узнік ён не пазней чым у XIV ст. Паступова, на мяжы XVI-XVII стст., у Старога Куранца з'яўляецца іншая назва - "Велейка" (ад ракі Веллі-Віліі, на правым беразе якой стаяў двор).
Яе ўладальнікамі былі Сапегі, Корвін-Гансеўскія, Эйдзятовічы, затым Пацы. Мястэчка Вілейка мела прывілей на гандаль у нядзельныя дні і на тры кірмашы ў год.
Верагодна, спачатку Пацы пабудавалі на правым беразе Віліі сваю рэзідэнцыю з шыкоўным садам, броварам, брамай і турмой. Аднак ужо да сярэдзіны XIX ст. ад гэтай рэзідэнцыі нічога не захавалася. Мяркуючы па ўсім, яна падзяліла сумны лёс горада, знішчанага вялізным пажарам у 1810 г.
Пасля смерці Юзафа Паца (1773) сейм Рэчы Паспалітай зацвердзіў права на мястэчка за кашталянам віцебскім Ігнацыем Куранецкім. Да таго часу ў Вілейцы яшчэ не было ніводнай камяніцы. Поруч з земляробствам і рамяством мясцовыя жыхары займаліся і сплаўным промыслам. Стругі па Віліі праз Нёман і Балтыку хадзілі аж да Гданьска. Сплаўляліся лес, хлеб, футры хатніх жывёл, мёд, воск, рыба. Назад жа везлі жалеза, сукно, соль, цукар, селядцоў.
У 1793 г. Вілейка ў складзе Ашмянскага павета была далучана да Расіі. Кацярына II падаравала Вілейку мінскамі губернатару Карнееву. 3 мая 1795 г. па загаду імператрыцы мястэчка стала павятовым горадам і атрымала герб.
Значэнне вілейскага воднага шляху знізілася ў XIX ст., і горад, спустошаны пажарам і вайной 1812 г., гібеў. Забудаваны спрэс драўлянымі дамамі, ён мог пахваліцца хіба што сваім броварам ды выдатнай каменнай турмой, якая праіснавала да 1950-ых гг.
Клапатлівае добраупарадкаванне вуліц і добрае азеляненне стварылі ў Вілейцы своеасаблівы камерны інтэр'ер невялікага ўтульнага горада. Яго архітэктурнае аблічча вызначаюць дзве каменныя дамінанты - Крыжаўзвіжанскі касцёл пач XX ст. і царква ў імя прападобнай Марыі Егіпецкай, збудаваная ў 1865 г.