Музей матэрыяльнай культуры “Дудуткі”. “Унікальнасць музея ў тым, што ён адрозніваецца ад іншых сваім дзеючым характарам. Аднаўляючы вобраз жыцця нашых прашчураў, музейшчыкі “Дудутак” прадстаўляюць гасцям забытыя рамёствы, беларускія народныя промыслы. Менавіта гэта і прыцягвае ўвагу ў большасці сваёй замежных турыстаў...” (С.158-159). 1   Але мала хто ведае пра гісторыю стварэння музея. А між іншым, адзін з яго стваральнікаў   мастак з Заброддзя Барыс Цітовіч. А яго жонка Валянціна Пятроўна   першы дырэктар “Дудутак”. Але ўсё па парадку.

Расказвае Барыс Цітовіч:
- Да “Дудутак” спрычыніцца паспрыяў, на жаль, нядобры выпадак. Мы спланавалі аднавіць маёнтак у вёсцы Абадоўцы на Вялейшчыне. Там, тым часам, яшчэ захаваліся   будынак бровару, карэтны “гараж”, вайсковая казарма, дзве сажалкі, сад... Там можна было зрабіць цікавую рэч, кшталту таго, што атрымалася ў “Дудутках”. І мы выступілі з такой прапановаю. З’явіліся нават людзі, якія збіраліся ахвяраваць грошы на такую справу. Гэта былі мае амерыканскія сябры-камп’ютаршчыкі, з якімі разам служылі ў войску. Яны якраз купілі кілбасны заводзік, чалавек на дзесяць, і шукалі месца куды яго паставіць. І вырашылі паставіць яго ў Абадоўцах. Частку прыбытку ўладальнікі меркавалі ахвяраваць на аднаўленне сядзібы. Цудоўны быў варыянт. Да справы далучыўся і Шагаў Анатоль Аляксандравіч…

Барыс Барысавіч прасіў кожнаму ўдзельніку праекту выдзяліць па 1 гектары зямлі для фермерскіх заняткаў, бо меркавалася пераехаць у Абадоўцы жыць. Акрамя рэстаўрацыі маёнтку, там планавалася зрабіць дзіцячы культурна-асветніцкі цэнтар з ухілам на рэабілітацыю ахвяр Чарнобыльскай трагедыі, нешта кшталту сённяшняй “Надзеі 21 стагоддзя”.

Барыс Цітовіч:
- І калі мы выйшлі з такімі прапановамі на выканкам, то ўсё ўспрынялася ў штыкі. А мы ж пражылі на Вялейшчыне тады ўжо гадоў 15. Павінен бы быць давер нейкі. Адным словам, падтрымкі не было. Крыўдна стала. Я нават думаў, што з’еду з раёна.
Праз непрацяглы час пасля таго выпадку, Барыс Цітовіч паехаў на выставу ў Маскву. А па дарозе, на мінскім чыгуначным вакзале, сустрэў пісьменніка Яўгена Будзінаса, з якім пазнаёміліся яшчэ раней. Ехалі яны ў адным вагоне. Разгаварыліся.

Барыс Цітовіч:
- Будзінас кажа, што ўзяў 160 гектараў зямлі рабіць музей. І патрэбны кілбасны цэх. Я яму кажу: хочаш, хоць заўтра будзе. Я звёў Яўгена са сваімі амерыканскімі сябрамі. Праз месяц яны ўжо кілбасы елі.

“На тэрыторыі Пухавіцкага раёну ў свой час прадпрымальніку (Будзінасу   С. М.) выдзелілі ў арэнду больш за 160 гектараў зямлі. Планы былі скіраваны на тое, каб стварыць агромністую фермерскую гаспадарку. І сёння ў ваколіцах вёскі Пціч працуе ўжо філіял “Поліфакт-агра”. Тут і свінаферма, і кароўнік. Ёсць і мясаперапрацоўчы цэх…” ( С. 148-149)

Барыс Цітовіч:
- А потым, калі мы ўжо засвяціліся з ідэяй з Абадоўцамі,   Будзінас прапанаваў нам з Валянцінай Пятроўнай ехаць да яго. Бо адбылося супадзенне з яго ідэямі. А ён такі дзядзька з добрым “нюхам” на людзей быў: такія кадры збіраў. І мы паехалі туды.

“… літаральна на кожную пасаду Будзінас і яго памагатыя шукалі людзей з душою, майстраў тае ці іншае справы”. (С. 150)(Footnotes)

І пачалася праца. Усе свае канцэпцыі, распрацоўкі сям’я Цітовічаў уклала ў “Дудуткі”. Праз тры гады музей быў створаны. І Яўген Дамінікавіч, агледзеўшы ўсё і ўзважыўшы, сказаў: 85% належыць Барысу і Валянціне Цітовічам.

Барыс Цітовіч:
- Атрымалася, што за тры гады на пустым месцы, у чыстым полі, быў пабудаваны музей. За гэты ж час у Абадоўцах зламалі тое, што яшчэ можна было аднавіць.
І гэта ўлічваючы, што помнік ахоўваўся дзяржавай.

“Доўгія разважанні Яўгена Дамінікавіча Будзінаса падштурхнулі да ідэі: стварыць музей рамёстваў. І вось на колішняй зямлі Ельскага ствараецца і ўжо адразу працуе музей рамёстваў. Сталярны цэх, кузня, рэстаўрацыйная майстэрня, ганчарны цэх…”. (С.. 154)

Барыс Цітовіч:
- Кузню я знайшоў. Сам зрабіў рэстаўрацыю мяхоў. Першы цвік адкаваў у гэтай кузні. Пякарню мы з сынам Данілам рабілі…

“Адным з прыпынкаў экскурсіі будзе ветраны млын. Пастаўлены на пагорку, ён відаць здалёк. А прывезлі млын з далёкага ад Пухаўшчыны Кармянскага раёна. Хутка паставілі, але калі паспрабавалі прывесці ў дзеянне, усё пачало развальвацца. Не ведалі і што рабіць. Але ж трэба аднаўляць. Мясцовыя жыхары падказалі, што трэба святара запрасіць. Так і зрабілі. Млын запрацаваў. Можна весці на пцічанскі вятрак збожжа.”

Барыс Цітовіч:
- У мяне была брыгада, з якой мы перавезлі млын-вятрак. Я яго перабраў увесь, кожную дэтальку. Траўму на працы атрымаў, пасля якой левая рука не працавала паўгады. Брыгада тая ж рабіла рэстаўрацыю аўто…

“Сапраўды ўшанаваннем таленту прашчураў… сталі “аўтадзяды” ці сапраўдны музей “аўтамотарэтра”. Аўтамабільная даўніна прадстаўлена італьянскай “Тапаліна”, аўтамабілем-салдатам “Харлеем”, амерыканскім “Джыпам”, 401-м “Масквічом”, першымі матацыкламі Мінскага мотавелазавода” (С. 155-156).

Падчас стварэння музею для сям’і Цітовічаў, Яўген Будзінас пачаў будаваць хату.

Барыс Цітовіч:
- Была зроблена прапанова застацца там жыць. Але я ўжо тады трошкі падастыў. Неяк не хацелася з’язджаць з Вілейшчыны. Валянціна Пятроўна раней з’ехала з Пухаўшчыны, бо тэарэтычная частка была зроблена. І я дамовіўся з Будзінасам, што да адкрыцця музею дапрацую, а пасля таксама з’еду.

У выніку ўсё атрымалася цудоўна. Але ж, на думку Барыса Барысавіча, у Дудутках, на жаль, не было духоўнага стрыжню. Таго, што ён зараз намагаецца зрабіць у родным Заброддзі.

Барыс Цітовіч:
- Я тады казаў, што трэба нейкі храм будаваць ці пагост закладаць. А затым ужо ўсё астатняе. Але распачалі па-іншаму… У кіламетрах 5-7 ад” Дудутак”   была цікавая царква, якую мы збіраліся рэстаўраваць. І быццам усе пагадзіліся, ды пасля ўсё зачахла.

Вось так паўставаў вядомы ў Беларусі музей матэрыяльнай культуры “Дудуткі”. На жаль, падобны праект не атрымалася рэалізаваць на Вілейшчыне. Але будзем спадзявацца, што абставіны паспрыяюць таму, каб Барыс Цітовіч разам са сваімі аднадумцамі ў хуткім часе скончыў працу па стварэнні музея Першай Сусветнай вайны ў Заброддзі. Бо такі своеасаблівы помнік па загінуўшых салдатах патрэбен не толькі беларусам, але і ўсім людзям у свеце.

Сяргей МАКАРЭВІЧ